ΕΡΩΤΙΚΗ (ΙΠΠΟΤΙΚΗ) ΜΥΘΙΣΤΟΡΙΑ
Ως "μυθιστορία" αναφέρεται το μεσαιωνικό μυθιστόρημα. Πολλές
φορές αναφέρεται και με τον όρο "μυθιστόρημα", ενώ οι κλασικοί φιλόλογοι το ονομάζουν
"αρχαίο" μυθιστόρημα.
1ος αι. μ.Χ. εμφανίζεται το παλαιότερο μυθιστόρημα με τίτλο
Τα περί Χαιρέαν και Καλλιρρόην του Χαρίτωνα.
2ος αι. μ.Χ. τα σημαντικότερα έργα της κατηγορίας. Είναι η
«περίοδος της 2ης σοφιστικής».
- Δάφνις και Χλόη του Λόγγου (ποιμενικό ειδύλλιο, διαδραματίζεται στη Λέσβο)
- Εφεσιακά του Ξενοφώντα του Εφέσιου
- Τα κατά Λευκίππην και Κλειτοφώντα του Αχιλλέα Τάτιου
4ος αι. μ.Χ. τα Αιθιοπικά του Ηλιόδωρου
Οι παραπάνω μυθιστορίες:
- Διαδραματίζονται σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο.
- Βασικά θεματικά στοιχεία: το ταξίδι και η περιπέτεια
- Βασική υπόθεση: ο χωρισμός 2 ερωτευμένων, τα εμπόδια, οι δυσκολίες ως την επανένωσή τους.
- Ο Έρωτας είναι η κινητήριος δύναμη.
- Η τύχη εχθρική θεότητα
- Δευτερεύοντα στοιχεία: η θρησκεία, η μαγεία, το όνειρο.
12ος αι. μ.Χ. εμφανίζεται εκ νέου στην αυλή των Κομνηνών.
- Τα κατά Ροδάνθην και Δοσικλέα του Θεόδωρου Προδρόμου
- Τα καθ’ Υσμίνην και Υσμινίαν του Ευστάθιου Μακρεμβολίτη
- Τα κατ’ Αρίστανδρον και Καλλιθέαν του Κων/νου Μανασσή
- Τα κατά Δροσίλλαν και Χαρικλέα του Νικήτα Ευγενιανού
Τέτοιου είδους έργα ακμάζουν σε περιόδους
κοινωνικο-οικονομικών ανακατατάξεων και πολιτικών μεταβολών.
14ος και 15ος αι. πέντε δημώδη αφηγηματικά έργα.
- Καλλίμαχος και Χρυσορρόη
- Βέλθανδρος και Χρυσάντζα
- Λίβιστρος και Ροδάμνη
- Φλώριος και Πλατζιαφλώρα
- Ιμπέριος και Μαργαρώνα
Κοινά χαρακτηριστικά τους με τις παλαιότερες μυθιστορίες:
- Οι τίτλοι περιλαμβάνουν τα ονόματα των ερωτευμένων νέων
- Ταξίδι/περιπέτεια: κυρίαρχο θέμα
- Δράση: σε απροσδιόριστο χώρο
- Κυρίαρχο ρόλο: έρωτας & τύχη/μοίρα
- Μακροσκελείς & περίτεχνες περιγραφές
- 15συλλαβος ανομοιοκατάληκτος
Νέα στοιχεία των δημωδών μυθιστοριών:
- Λαϊκά/παραμυθικά στοιχεία
- Δυτικές επιδράσεις (λεξιλόγιο, ενδύματα, φεουδαρχικές σχέσεις, κονταροχτυπήματα, βασιλιάς Έρωτας). Ο όρος «ιπποτική μυθιστορία» παραπέμπει στον κύκλο μυθιστοριών για τον βασιλιά Αρθούρο και στις ιπποτικές μυθιστορίες της Δύσης.
Γλώσσα: «κοινή» χωρίς διαλεκτικά στοιχεία, για αυτό δε
μπορούμε να καθορίσουμε και που γράφτηκαν.
Χρονολόγηση: δυσεπίλυτο πρόβλημα, δεν ξέρουμε με ποια σειρά
γράφτηκαν. Παλαιότερος θεωρείται ο Καλλίμαχος που θεωρείται πως γράφτηκε από
τον Ανδρόνικο Παλαιολόγο.
Πρότυπα: άμεσα δυτικά, οι συγγραφείς τους είναι λόγιοι και
επομένως γνώστες της ελληνικής και της δυτικής λογοτεχνίας.
 |
Συνάντηση Καλλίμαχου & Χρυσορρόης. Μικρογραφία από τον κώδικα Manesse (μεταξύ 1305-1340) Βιβλιοθήκη της Χαϊδελβέργης - Γερμανία. Πηγή: Wikimedia Commons |
Καλλίμαχος και Χρυσορρόη
- Θεωρείται το πιο «ελληνικό», έχει δεχτεί ελάχιστες δυτικές επιδράσεις
- Τέλη 13ου- αρχές 14ου
- Πιθανός συγγραφέας: Ανδρόνικος Παλαιολόγος
- Πληθώρα παραμυθικών θεμάτων και μοτίβων (δοκιμασία τριών νέων, υπεροχή μικρότερου, Δρακοντόκαστρο, αιχμάλωτη κόρη, δρακοκτονία, μαγικό δαχτυλίδι, μαγικό μήλο)
- Η ερωτική ιστορία ενδιαφέρει κυρίως τον αφηγητή
- Πρόθεση ποιητή: να γράψει μυθιστορία ενταγμένη σε παραμυθικό κόσμο
Βέλθανδρος και Χρυσάντζα
- Ίχνη δυτικών επιδράσεων στα ονόματα, στις κοινωνικές συνθήκες, ειδικούς όρους, μοτίβο ονείρου, Ερωτόκαστρο, εικόνα Έρωτα ως δυνάστη
- Επιδράσεις από την επική μυθιστορία (Διγενής)
- Κυριαρχεί το ερωτικό θέμα
- Εκτενής περιγραφή του Ερωτόκαστρου, συμβάλλει στην κατανόηση των σχέσεων των πρωταγωνιστών
- Επιμέρους στοιχεία: σύγχυση ονείρου πραγματικότητας, εσωτερικές δοκιμασίες ήρωα
Λίβιστρος και Ροδάμνη
- 2 ερωτικά ζευγάρια (Λίβιστρος & Ροδάμνη, Κλιτοβός & Μυρτάνη)
- Περίτεχνη αφηγηματική τεχνική
- Υπάρχει μία αφετηριακή διήγηση και άλλες εγκιβωτισμένες (μέχρι 5ο αφηγηματικό επίπεδο)
- Πρωτοπρόσωπη αφήγηση
- ΔΕΝ είναι ευθύγραμμη
- Χρόνος δράσης ≠ χρόνος αφήγησης
- Ρυθμός: επιτάχυνση & επιβράδυνσηΑφομοιώνονται δημιουργικά θέματα και μοτίβα δυτικών μυθιστοριών, του αρχαίου ελληνικού μυθιστορήματος, της λόγιας βυζαντινής μυθιστορίας, του Καλλίμαχου, του δημοτικού τραγουδιού
Φλώριος και Πλατζιαφλώρα
- Άμεσο πρότυπο: η ιταλική διασκευή ενός δημοφιλούς γαλλικού μυθιστορήματος του 12ου αι.
- Τόπος συγγραφής: Πελοπόννησος
- Χρονολογία συγγραφής: τέλη 14ου – αρχές 15ου
- Μεταφράζει δημιουργικά προσθέτοντας διδακτικούς λόγους (από την υστερομεσαιωνική παραινετική ποίηση – Σπανέας) & λυρικά μέρη που θυμίζουν δημοτικά τραγούδια.
Ιμπέριος και Μαργαρώνα
- Ελεύθερη διασκευή ενός μεσαιωνικού γαλλικού μυθιστορήματος
- Χρονολογία συγγραφής: 15ος αι.
- Διασκευάζεται τον 16ο σε ομοιοκατάληκτους 15συλλαβους (ριμάδα) / τυπώνεται στη Βενετία
- Τεράστια επιτυχία -> διασώζεται στη δημοτική