Η επτανησιακή ποίηση του 19ου αιώνα (Ιστορικοκοινωνικό & πνευματικό πλαίσιο)

Γράμματα II: Νεοελληνική φιλολογία (ΕΛΠ 30)

Η επτανησιακή ποίηση
του 19ου αιώνα
(Ιστορικοκοινωνικό & πνευματικό πλαίσιο)

Ιστορικό πλαίσιο:

—  Τέλη 13^ου αι. – 1797 : ενετική κατοχή

—  1797 : άφιξη Γάλλων δημοκρατικών

—  1798 – 1799 : κατάληψη από συμμαχικό Ρωσοτουρκικό στρατό

—  1800 – 1807 : Επτάνησος Πολιτεία

—  1807: προσάρτηση στη γαλλική αυτοκρατορία

—  1808 – 1814: κατάληψη από Άγγλους

—  1815 (Νοέμβριος): συνθήκη Παρισίων – νέο πολιτειακό καθεστώς Επτανήσων

—  1849 : παραχώρηση ελευθεριών μέσω συνταγματικών μεταρρυθμίσεων

—  1864 : προσάρτηση στην Ελλάδα (συνθήκη Λονδίνου)

Κοινωνικές συνθήκες – κοινωνική διαστρωμάτωση:

—  Ισχυρό κοινωνικό σύστημα

—  Απομεινάρι Αγγλικής προστασίας

—  3 κοινωνικές τάξεις:

1. Ευγενείς
2. Αστοί
3. Ποπολάροι

—  Οι λογοτέχνες προέρχονται κυρίως από τα 2 πρώτα

—  Οικονομική ανεξαρτησία => απερίσπαστοι στο έργο τους

Κοινωνικές συνθήκες – πολιτική ζωή:

—  Έντονες ιδεολογικές αντιθέσεις

—  3 πολιτικοί σχηματισμοί:

1. Συντηρητικοί (ή καταχθόνιοι)
2. Μεταρρυθμιστές
3. Ριζοσπάστες

—  Θέμα αντιπαράθεσης: η Ένωση

—  Μετά την ένωση επηρεάζονται από τον Μεγαλοϊδεατισμό της Ελλάδας

Πνευματικές συνθήκες:

Παράγοντες που επηρεάζουν την πνευματική δραστηριότητα:

1. Ιδιωτικά & δημόσια εκπαιδευτήρια (κλήρος)
2. 1669 μετακίνηση κρητικού πληθυσμού
3. Τοπικές φιλολογικές εταιρείες «Ακαδημίες»
4. Επτανήσιοι που σπούδασαν στην Ιταλία
5. Ιόνιος Ακαδημία Guilford
6. Στενή σχέση με τη Δύση
7. Διγλωσσία μορφωμένων
8. Τυπογραφεία
9. Ανάπτυξη τοπικού Τύπου
10. Ροπή προς δημοτική γλώσσα
11. Το αίτημα της ένωσης με την Ελλάδα

Περιοδολόγηση Επτανησιακής ποίησης:

—  Γίνεται με κεντρικό άξονα το Σολωμό

—  Διάκριση σε 5 ομάδες:

1. Προσωλομικοί: Τόπος: Ζάκυνθος

• Χρόνος: τέλος 18^ου – αρχές 19^ου
• Γλώσσα: μικτή
• Χαρακτήρας: πολιτικός & κοινωνικός
• Κύριοι εκπρόσωποι: Στ. Ξανθόπουλος, Νικ. Λογοθέτης – Γούλιαρης, Νικ. Κουτούζης, Αντ. Μαρτελάος

2. Σολωμικοί: Συνομήλικοι και νεότεροι του Σολωμού

• Συνέβαλαν στη διάδοση της ποίησής του
• Σημαντικότεροι εκπρόσωποι: Αντ. Μάτεσης, Γ. Τερτσέτης, Ι. Τυπάλδος, Γερ. Μαρκοράς, Ιακ. Πολυλάς

3. Μετασολωμικοί: Συνομήλικοι και νεότεροι του Σολωμού

• Συνέβαλαν στη διάδοση της ποίησής του
• Σημαντικότεροι εκπρόσωποι: Αντ. Μάτεσης, Γ. Τερτσέτης, Ι. Τυπάλδος, Γερ. Μαρκοράς, Ιακ. Πολυλάς

4. Εξωσολωμικοί: Δεν εντάσσονται στη σφαίρα επιρροής Σολωμού

1. Κάλβος:

·       Θεωρείται ο άλλος πόλος της επτανησιακής ποίησης

2. Αρ. Βαλαωρίτης

·       Προβολή νεότερης ελλ. Ιστορίας

·       Ενδυνάμωση πατριωτικού αισθήματος

·       Ρομαντικά στοιχεία

3. Λασκαράτος

·       Καλλιέργεια σάτιρας

·       Καινοτόμο & μαχητικό φρόνημα 

5. Ελάσσονες & Επίγονοι :

Ελάσσονες

·       Ιωάννης Πετριτσόπουλος, Σπυρίδων Μελισσηνός, Παν. Πανάς, Ανδρέας & Στέφανος Μαρτζώκης

Επίγονοι

·       Τέλος 19^ου – αρχές 20^ου

·       Δέχτηκαν επιρροή εξωεπτανησιακού πνευματικού περιβάλλοντος

·       Λορέντζος Μαβίλης. Γεράσιμος Σπαταλάς, Μαρίνος Σιγούρος

Ανακεφαλαιώνοντας:

—  Ιστορικό πλαίσιο: ενετική κατοχή -> προσάρτηση στην Ελλάδα (1864)

—  Κοινωνικό πλαίσιο: ευγενείς / αστοί / ποπολάροι & καταχθόνιοι / μεταρρυθμιστές / ριζοσπάστες

—  Πνευματικές συνθήκες: επαφή με τη Δύση

—  Περιοδολόγηση: Προσολωμικοί / Σολωμικοί / Μετασολωμικοί/ Εξωσολωμικοί/ Ελάσσονες & Επίγονοι

—  Αντιθέσεις Επτανησιακής – Α’ Αθηναϊκής: δημοτική ≠ καθαρεύουσα