Με το βιβλίο του Χανς Φάλαντα «Και τώρα, ανθρωπάκο;» είχα αναπτύξει ένα φλερτ εδώ και χρόνια. Το γυρόφερνα, αλλά πάντα κάτι δεν πήγαινε σωστά. Αρχικά αναρωτήθηκα ποια έκδοση να αγοράσω. Πάντα το ίδιο πρόβλημα με τα κλασικά κείμενα… Πήγα λοιπόν στο βιβλιοπωλείο να δω από κοντά τις εκδόσεις. Η μία που κοίταξα είχε γράμματα-ψείρες (έχουμε και υπερμετρωπία ρε παιδιά), η άλλη είχε καλύτερη γραμματοσειρά, αλλά πάλι κάτι δε μου άρεσε. Παραιτήθηκα.
Επανήλθα
 |
| Διαβάζοντας "Και τώρα, ανθρωπάκο;" σε e-book |
Μετά
από δύο χρόνια λοιπόν ξανάρχισα να διαβάζω το βιβλίο, που είχα κάποτε
παρατήσει, σκεπτόμενη πως ο Φάλαντα είχε πετύχει το στόχο του. Έφτιαξε έναν
χαρακτήρα, έναν ανθρωπάκο, τόσο επιτυχημένο, ικανό να με εκνευρίσει με τη
μιζέρια του. Μάλλον πλέον ήταν ο κατάλληλος «καιρός» αφού αυτή τη φορά δηλώνω
γοητευμένη από το κείμενο.
Ο
κεντρικός ήρωας – ένας αντιήρωας – ο Πίνεμπεργκ αποτελεί την ενσάρκωση του
ανθρωπάκου. Βιώνει έντονο άγχος ότι θα μείνει άνεργος, ότι θα απολυθεί, ότι θα
μείνει χωρίς χρήματα. Όλο αυτό τον οδηγεί στο να μην αισθάνεται πλέον καμία
χαρά, τον κάνει τσιγκούνη και ανασφαλή. Είναι βεβαίως ανασφαλής με όλα στη ζωή
του, έχει ανάγκη την αποδοχή των άλλων, ενδιαφέρεται για την άποψη που έχουν
εκείνοι για αυτόν. Είναι μάλιστα τόσο έντονο το άγχος του που φτάνει να εύχεται
να τον απολύσουν για να σταματήσει να το αισθάνεται. Όμως μέσα σε όλη αυτή την
αρνητικότητα έρχεται στο δρόμο του η γυναίκα του, το Αρνάκι του, αλλά και ένα
παιδί που δεν επεδίωξε ποτέ. Αυτά αυξάνουν τη δυσφορία του βεβαίως, όμως αποτελούν
και τη φωτεινή αχτίδα στη ζωή του.
Οι
φοβίες του λειτουργούν σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία, όλα όσα φοβάται του
συμβαίνουν, βρίσκεται άνεργος, τσακισμένος, εκμηδενισμένος, έχοντας χάσει τη
λιγοστή αυτοεκτίμηση και την περηφάνια του. Στον αντίποδα ο Φάλαντα δημιουργεί
έναν δευτεραγωνιστή, τον Χάιλμπουτ, φίλο του Πίνεμπεργκ, που είναι όσα εκείνος
δεν είναι. Ο Χάιλμπουτ παρά το γεγονός πως βρίσκεται και ο ίδιος στην ανεργία,
καταφέρνει να ανθίσει μέσα από αυτό. Δηλώνει άλλωστε πως «Δεν θα αφήσω να με
πατήσουν, Πίνεμπεργκ. Εγώ παραμένω ο εαυτός μου, ας ψάξουν να δουν οι άλλοι πού
βρίσκονται».
Ο
Φάλαντα λοιπόν έγραψε ένα βιβλίο που παραμένει επίκαιρο, παρά το γεγονός πως
διαδραματίζεται το 1930, στη Γερμανία. Ο ήρωάς του ζει σε χρόνια που
μαστίζονται από την ανεργία, ας μην ξεχνάμε πως το 1929 έχει προηγηθεί το κραχ, ενώ το 1932 ανέρχεται ο Χίτλερ στην
εξουσία. Ο συγγραφέας θίγει άλλωστε και το ζήτημα του ναζισμού «Αν είσαι
λίγο βλάκας, πας στους ναζί και έχεις την εντύπωση πως κάτι θα μπορέσει ν’
αλλάξει αν σκοτώσουν τους Εβραίους.» αναφέρει χαρακτηριστικά ο Πίνεμπεργκ
αντιλαμβανόμενος πως η ανεργία και η εξαθλίωση αναπόφευκτα οδηγούν στη
γκετοποίηση και τον ρατσισμό.
Διαβάζοντας
το βιβλίο αυτό και παρατηρώντας το τεράστιο άγχος του πρωταγωνιστή, που τείνει
να αποτελεί την ταυτότητά του, αναρωτιέσαι γιατί. Γιατί ο Πίνεμπεργκ φτάνει να
αισθάνεται έτσι; Ήταν έτσι πάντοτε ή οδηγήθηκε σε αυτό; Άλλωστε η πρώτη περιγραφή
του μοιάζει πιο ανέμελη. Αρχικά ήταν ένας άνθρωπος σχεδόν ανεύθυνος. Πώς έφτασε
να συνθλίβεται κάτω από το βάρος των χρημάτων; Μήπως φταίνε οι δύο φορές που
έμεινε άνεργος; Αρκούν δύο απολύσεις για να φτάσει κανείς στον εκμηδενισμό του;
Μάλλον όχι. Όμως ο Πίνεμπεργκ με κάθε απόλυση έρχεται αντιμέτωπος με το γερμανικό
κράτος πρόνοιας. Ένα κράτος που τον αντιμετωπίζει ως πράγμα, υπάλληλοι που τον
αντιμετωπίζουν ως πράγμα «δεν λένε καλημέρα δεν είναι έλλειψη ευγένειας,
είναι αντικειμενικότητα, είναι οικονομία, πρέπει να γίνει οικονομία σε
ανθρώπους, υπάρχουν πολύ λίγοι εργαζόμενοι. Πράγμα, ε, πράγμα! Όλοι πράγματα
είστε, Πίνεμπεργκ.». Τον αντιμετωπίζουν όλοι ως τίποτα, τόσο που φτάνει να
το πιστεύει και ο ίδιος, φτάνει στην αποπροσωποποίηση.
Κλείνοντας
θα έλεγα πως ο Φάλαντα στο «Και τώρα, ανθρωπάκο;» σκιαγράφησε με τα πιο μελανά
χρώματα την ανεργία και τα επακόλουθά της, όμως δεν δημιούργησε ένα βιβλίο
σκοτεινό ή απαισιόδοξο. Αντιθέτως οι στιγμές χαρές που βιώνει ο ήρωας μέσα στην
οικογένειά του έρχονται ως αντιστάθμισμα στη μαυρίλα που διαπνέει τη ζωή του.
Άλλωστε ο Πίνεμπεργκ μέσα στην ατυχία του είχε την τύχη να έχει γύρω του
ανθρώπους που τον στηρίζουν, τον νοιάζονται και τον αγαπούν.
«Και τώρα, ανθρωπάκο;» | Hans Fallada | εκδόσεις Μίνωας
Αν θέλετε να ενημερώνεστε για τις καινούργιες αναρτήσεις του blog μπορείτε να ακολουθήσετε/κάνετε like στη σελίδα Λογοτεχνία παντού στο facebook!