Έχετε δει την ταινία του Εμίρ Κουστουρίτσα Time of the Gypsies; Αν ναι, τότε είστε ελαφρώς προετοιμασμένοι για το Ξένος μες στο γάμο. Στο βιβλίο αυτό με οδήγησε η ταινία, αλλά και η προτίμησή μου στα διηγήματα. Μετά από αυτό οδηγήθηκα και σε άλλες ταινίες του ιδίου. Κάπως έτσι κατέληξα τις τελευταίες δύο βδομάδες να μπω ολοκληρωτικά – όσο κατάφερα δηλαδή – στον κόσμο του Κουστουρίτσα, στον «βαλκανικό μαγικό ρεαλισμό» του, όπως αναφέρεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Τολμώ να πω ότι αυτό με έκανε χαρούμενη.
Αφού αγόρασα το βιβλίο στάθηκα για ώρα να παρατηρώ το εξώφυλλό του. Μία πολυθρόνα και ένα παιδικό ποδήλατο στη βεράντα (;) ενός σπιτιού. Όλα καλά ως εδώ, μόνο που υπάρχουν τριγύρω και ψάρια οπότε και συνειδητοποιείς ότι το χρώμα που σου φαινόταν ως τώρα θολό είναι απλώς ο βυθός κάποιας λίμνης ή της θάλασσας. Όμορφη έκδοση, με ωραία ποιότητα χαρτιού και ιδιαίτερη αισθητική εξωφύλλου.
Ξεκινώντας την ανάγνωση του πρώτου διηγήματος συνειδητοποίησα πως ο Κουστουρίτσα φτιάχνει για ακόμη μία φορά έναν ρεαλιστικό κόσμο, που διαπνέεται όμως από μαγεία. Μία αδιόρατη γλύκα αιωρείται στην ατμόσφαιρα των διηγημάτων του και σε κάνει να χαμογελάς. Το βιβλίο αποτελείται από έξι διηγήματα, οι πρωταγωνιστές των οποίων είναι παιδιά ή έφηβοι. Όλα είναι ιδωμένα λοιπόν μέσα από τη δική τους παιδική και αθώα ματιά. Μας μιλούν για την ανάγκη τους να αγαπηθούν, να αναγνωριστούν και να γίνουν αποδεκτά.
Όσο για μένα, στα δεκατρία μου χρόνια, λαχταρούσα μάλλον να μεταμορφωνόμουν σε δαμάσκηνο, σε αχλάδι, σε μήλο ή το λιγότερο, σε κεράσι. Και σαν αχλάδι να πέφτω στο χορτάρι, να μην έχω πια καμία σχέση με αυτό που με έκανε να υποφέρω, και έτσι να απελευθερωνόμουν απ’ τον εφιάλτη που ήταν ο χειμώνας και να μπορούσα να ενσωματωθώ ήρεμα και πάλι στη ζωή, μόλις θα βελτιωνόταν οι συνθήκες της ύπαρξης. Λες και αυτό ήταν ποτέ δυνατόν!
Κατά κύριο λόγο οι μικροί πρωταγωνιστές μας παραθέτουν ιστορίες
ενηλικίωσης μέσα στις οποίες εμπλέκεται τακτικά το δίπολο έρωτας-θάνατος. Ο
χρόνος σε μεγάλο μέρος των διηγημάτων είναι απροσδιόριστος, η αφήγηση
επιταχύνεται και επιβραδύνεται, όπως ακριβώς συμβαίνει και στις ταινίες του. Ο
Κουστουρίτσα μας δείχνει με μεγάλη μαεστρία τον κύκλο της ζωής, την μετάβαση
από τη μία εποχή στην άλλη, από τη χαρά στη λύπη, από την αθωότητα στη συνειδητοποίηση.
«Ωριμάζουμε όταν κάνουμε κτήμα μας πως ένα ψέμα μπορεί να αποδειχτεί πιο
ευεργετικό από την ίδια την αλήθεια. Όμως αυτή η συνειδητοποίηση δεν είναι
αρκετή για το πέρασμα στην ενήλικη ζωή…» είναι το συμπέρασμα στο οποίο
οδηγείται ο Αλέκσα στο τελευταίο διήγημα. Στο διήγημα αυτό εξηγείται και ο
τίτλος του βιβλίου, αν και μέχρι τότε υπάρχουν πολλά περιστατικά που θα
μπορούσε να θεωρήσει κανείς πως τον δικαιολογούν. Η εξήγηση για τον τίτλο είναι
συνάμα αστεία, παιγνιώδης και θλιβερή, σου δημιουργεί γέλιο και στη συνέχεια
ένα σφίξιμο στο στομάχι, όπως και ολόκληρο το βιβλίο άλλωστε.
Θα έλεγα λοιπόν πως πρόκειται για ένα βιβλίο ιδιαίτερο,
γεμάτο παράδοξες εικόνες που είναι όμως την ίδια στιγμή απίστευτα οικείες. Ο
Κουστουρίτσα σε βάζει μέσα στον κόσμο του και σε κάνει να χαμογελάς με τις μικροχαρές
της ζωής και να κουνάς συγκαταβατικά το κεφάλι στις αναποδιές. Αντιμετωπίζει τη
ζωή με αισιοδοξία και τον απαραίτητο σαρκασμό. Είναι ένα βιβλίο που με έκανε να
χαμογελώ καθώς το διαβάζω και αυτό στις μέρες μας είναι ίσως και το ζητούμενο.
Εμίρ Κουστουρίτσα | Ξένος μες στον γάμο | μετάφραση Αλέξης
Εμμανουήλ | UTOPIA
Αν θέλετε να ενημερώνεστε για τις καινούργιες αναρτήσεις του blog μπορείτε να ακολουθήσετε/κάνετε like στη σελίδα Λογοτεχνία παντού στο facebook!